اگر سردردتان ناگهان و به‌شدت شروع شده، یا با ضعف، اختلال گفتار، گیجی، تب و سفتی گردن همراه است، همین حالا به اورژانس مراجعه کنید. برای سردردهای آشنا و بدون علامت خطر، راهکارهای ایمن و زمان مناسب مراجعه را در این راهنما بخوانید.
درمان فوری سردرد برای همه یکسان نیست؛ نخست باید نوع سردرد و علائم هشدار را شناخت.
فلوشیپ فوق تخصص درد
دکتر محمدرضا کاظمی، فلوشیپ فوق تخصصی درد، یکی از متخصصین برجسته در زمینه درد و درمان‌های آن است. ایشان در تاریخ ۱۳۴۹ متولد شدند و تحصیلات عالی خود را در دانشگاه علوم پزشکی ایران آغاز کردند.
ورود به دانشگاه علوم پزشکی ایران:
دکتر کاظمی در سال ۱۳۶۹ وارد دانشگاه علوم پزشکی ایران شدند.
دوره تخصص:
ایشان دوره تخصص آنستزیولوژی و درد خود را در دانشگاه علوم پزشکی شیراز در سال ۱۳۸۴ به پایان رساندند.
فلوشیپ فوق تخصصی درد:
در سال ۱۳۹۲ دوره فلوشیپ فوق تخصصی درد خود را در دانشگاه علوم پزشکی ایران گذراندند.
سردرد جدید در دوران بارداری یا پس از زایمان، سردردی که با سرفه/زورزدن بدتر می‌شود، درد فک هنگام جویدن همراه با حساسیت پوست سر، یا سردردی که الگوی معمول شما را تغییر داده نیز نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است. اگر مطمئن نیستید، با خدمات درمانی تماس بگیرید.
کمپرس خنک روی پیشانی یا گرمای ملایم روی عضلات گردن ممکن است برای بعضی افراد احساس راحتی ایجاد کند، اما جایگزین تشخیص نیست و اثر یکسانی برای همه ندارد. منبع راهکارهای عمومی: NHS
| الگوی معمول | نشانه‌ها | گام مناسب |
|---|---|---|
| سردرد تنشی | فشار یا سنگینی دوطرف سر؛ معمولاً بدون تهوع شدید | استراحت، آب کافی، کاهش تنش و در صورت مناسب‌بودن مسکن ساده |
| میگرن | درد متوسط تا شدید، گاه ضربان‌دار و یک‌طرفه، با تهوع یا حساسیت به نور و صدا | محیط آرام و کم‌نور؛ درمان داروییِ مناسب با تشخیص پزشک، به‌ویژه در حملات تکراری |
| سردرد خوشه‌ای | درد بسیار شدید دور یک چشم، همراه با اشک‌ریزش یا گرفتگی بینی همان سمت | ارزیابی تخصصی؛ مسکن‌های رایج اغلب کافی نیستند |
| سردرد تازه یا غیرمعمول | الگوی متفاوت، ناگهانی یا همراه با علامت هشدار | به‌جای حدس‌زدن نوع سردرد، فوراً ارزیابی پزشکی |
این جدول ابزار تشخیص نیست؛ الگوها می‌توانند هم‌پوشانی داشته باشند. برای نمونه، درد صورت و پیشانی همیشه «سینوزیت» نیست و ممکن است با میگرن اشتباه شود. تشخیص بر اساس شرح‌حال و معاینه است.
استامینوفن و ایبوپروفن از گزینه‌های رایج برای برخی سردردها هستند. پیش از مصرف، برچسب دارو را بخوانید و مطمئن شوید همان مادهٔ مؤثره را در داروی سرماخوردگی یا مسکن دیگری هم دریافت نمی‌کنید. ایبوپروفن ممکن است برای افراد دارای زخم معده، بیماری کلیه یا قلب، یا در بارداری مناسب نباشد؛ هم‌زمان با داروهای ضدالتهاب مشابه مانند ناپروکسن مصرف نشود مگر پزشک توصیه کرده باشد. برای کودک، بارداری یا بیماری زمینه‌ای، انتخاب دارو را با پزشک یا داروساز بررسی کنید. منبع: NHS، ایبوپروفن
اگر میگرن تشخیص داده شده باشد، پزشک ممکن است داروهایی مانند تریپتان‌ها، داروهای ضدتهوع یا درمان پیشگیرانه تجویز کند. این داروها برای هر سردردی مناسب نیستند و نباید بر اساس تجربهٔ دیگران مصرف شوند. در حملات مکرر، برنامهٔ پیشگیری مهم‌تر از افزایش خودسرانهٔ تعداد مسکن‌هاست. منبع: NHS، میگرن
اگر سردردها تکرار می‌شوند، درمان معمول کمک نمی‌کند، درد رو به افزایش است، خواب یا کار روزانه را مختل کرده، یا ناچارید مرتب مسکن مصرف کنید، مراجعه را عقب نیندازید. دفترچه‌ای کوتاه از زمان شروع، مدت، شدت درد، نشانه‌های همراه، داروهای مصرف‌شده و پاسخ به آن‌ها تهیه کنید؛ این اطلاعات به تشخیص نوع سردرد کمک می‌کند.
در ویزیت، پزشک ابتدا دربارهٔ الگوی سردرد و داروها می‌پرسد و معاینه انجام می‌دهد. تصویربرداری یا آزمایش برای همه لازم نیست و بر اساس یافته‌های بالینی تصمیم‌گیری می‌شود. درمان می‌تواند از اصلاح عوامل محرک و دارو تا بررسی تخصصی‌تر متغیر باشد. اگر علامت خطر دارید، مسیر شما نوبت عادی کلینیک نیست؛ باید فوراً ارزیابی شوید.
هیچ روش ایمن و معتبری کاهش درد در زمان ثابت را برای همه تضمین نمی‌کند. پاسخ به درمان به علت سردرد و شرایط فرد بستگی دارد؛ وعدهٔ زمان قطعی نباید مراجعهٔ لازم را به تأخیر بیندازد.
نه لزوماً. سردرد شدیدِ جدید یا غیرمعمول ابتدا نیاز به ارزیابی دارد. انتخاب دارو بر اساس نوع سردرد، سابقهٔ پزشکی و تداخل‌های احتمالی است؛ افزایش خودسرانهٔ دوز می‌تواند خطرناک باشد.
ممکن است برخی روش‌های آرام‌سازی برای بعضی افراد خوشایند باشند، اما شواهد کافی برای معرفی آن‌ها به‌عنوان درمان قطعیِ سردرد شدید وجود ندارد. در حضور علائم خطر، هیچ‌کدام جای ارزیابی فوری را نمی‌گیرند.
اگر سردردها تکراری یا ناتوان‌کننده‌اند، الگویشان تغییر کرده، یا بیش از چند روز در هفته به داروی حمله نیاز دارید، با پزشک مشورت کنید تا تشخیص و برنامهٔ درمانی روشن شود.
