دردهای سرطانی؛ راه‌های ارزیابی و کنترل درد
دردی که همراه سرطان یا درمان آن ایجاد می‌شود، برای هر فرد شکل و علت متفاوتی دارد. ثبت دقیق نشانه‌ها و گفت‌وگو با تیم درمان کمک می‌کند گزینه‌های مناسب‌تر بررسی شوند؛ کنترل درد بخشی از مراقبت سرطان است و برنامه آن باید متناسب با شرایط هر بیمار تنظیم شود.
علت درد در بیماران مبتلا به سرطان چیست؟
درد ممکن است از خود تومور، فشار آن بر بافت‌ها یا اعصاب، جراحی و اقدامات تشخیصی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا عوارض بعضی درمان‌ها ناشی شود. گاهی بیش از یک علت هم‌زمان وجود دارد. به همین دلیل، صرفاً نام سرطان یا محل آن برای انتخاب روش کنترل درد کافی نیست و ارزیابی فردی اهمیت دارد. [1]
درد چگونه ارزیابی می‌شود؟
پزشک معمولاً درباره محل و شدت درد، زمان شروع، مداوم یا دوره‌ای بودن، کیفیت آن (مثلاً سوزشی، تیرکشنده یا مبهم)، عوامل تشدید یا تسکین‌دهنده و اثرش بر خواب و فعالیت روزانه سؤال می‌کند. فهرست داروها و درمان‌های سرطان و نیز سابقه بیماری‌های دیگر هم در تصمیم‌گیری مهم است. در صورت نیاز، معاینه یا بررسی‌های تکمیلی انجام می‌شود.
پیش از مراجعه یادداشت کنید
- درد کجا و از چه زمانی شروع شده است؟
- شدت درد در طول روز چه تغییری می‌کند؟
- چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند؟
- چه داروهایی مصرف می‌کنید و چه اثری داشته‌اند؟
چه چیزهایی را به تیم درمان بگویید؟
- عوارض دارو یا حساسیت شناخته‌شده
- تغییر تازه در نوع یا شدت درد
- اثر درد بر خواب، حرکت و غذا خوردن
- نگرانی درباره مصرف دارو یا عوارض آن
چه روش‌هایی برای کنترل درد سرطان به‌کار می‌روند؟
انتخاب روش به علت درد، شدت آن، نوع درمان سرطان، وضعیت عمومی و ترجیح بیمار بستگی دارد. برنامه ممکن است با گذشت زمان تغییر کند و معمولاً نیازمند پیگیری پاسخ و عوارض است. هدف، انتخاب روشی ایمن و واقع‌بینانه برای کاهش بار درد و کمک به کیفیت زندگی است؛ یک روش واحد برای همه مناسب نیست. [1، 2]
ثبت نشانه‌ها و اثر آن بر زندگی
بررسی علت‌های احتمالی
انتخاب درمان متناسب
سنجش اثر و عوارض
درمان دارویی
پزشک ممکن است با توجه به نوع و شدت درد، داروهای متفاوت یا ترکیبی را در نظر بگیرد. بعضی دردها به داروهای معمول پاسخ می‌دهند و در دردهای متوسط تا شدید ممکن است داروهای قوی‌تر، از جمله داروهای اپیوئیدی، مطرح شوند. این داروها باید دقیقاً طبق نسخه مصرف شوند و درباره خواب‌آلودگی، یبوست، تهوع، تداخل‌ها یا نگرانی از وابستگی با پزشک یا داروساز گفت‌وگو شود. نسخه فرد دیگری را مصرف نکنید و دارو را ناگهانی قطع نکنید. [1، 2]
روش‌های حمایتی و غیردارویی
برحسب وضعیت بیمار، روش‌هایی مانند فعالیت متناسب با توان، فیزیوتراپی یا تمرین‌های آرام‌سازی می‌توانند در کنار برنامه اصلی بررسی شوند. این روش‌ها جای درمان سرطان یا ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرند. درباره مکمل‌ها، گیاهان دارویی و داروهای بدون نسخه هم به تیم درمان اطلاع دهید؛ برخی از آن‌ها ممکن است با درمان سرطان تداخل داشته باشند. [1]
روش‌های مداخله‌ای برای دردهای مقاوم
اگر درد با برنامه معمول به اندازه کافی کنترل نشود، یا عوارض درمان دارویی محدودکننده باشد، متخصص درد و تیم انکولوژی می‌توانند مناسب‌بودن روش‌های مداخله‌ای را بررسی کنند. این روش‌ها برای همه بیماران لازم یا قابل استفاده نیستند و انتخاب آن‌ها به علت و محل درد و وضعیت بالینی بستگی دارد.
بلوک عصبی
در برخی دردهای مشخص، تزریق داروی بی‌حسی یا مواد دیگر در اطراف عصب یا شبکه عصبی می‌تواند انتقال پیام درد را کاهش دهد. نوع بلوک و مدت اثر آن یکسان نیست و باید پس از ارزیابی انتخاب شود.
بلوک شبکه سلیاک
برای بعضی دردهای بالای شکم، از جمله برخی موارد مرتبط با پانکراس، ممکن است بلوک شبکه سلیاک مطرح شود. تشخیص مناسب‌بودن این روش با پزشک و بر پایه شرایط همان بیمار است.
دارورسانی داخل‌نخاعی
در موارد منتخب، رساندن دارو به فضای اطراف نخاع با سامانه پمپ قابل بررسی است. این روش به ارزیابی تخصصی، پیگیری و آگاهی از مزایا و خطرهای احتمالی نیاز دارد. درباره پمپ‌های داخل‌نخاعی بیشتر بخوانید.
روش‌های دیگر
در شرایط خاص، روش‌هایی مانند رادیوفرکوئنسی یا درمان هدفمند ضایعه ممکن است بررسی شوند. نوع اقدام، هدف آن و احتمال عوارض باید پیش از تصمیم‌گیری برای بیمار توضیح داده شود. [3]
چه زمانی دوباره با پزشک تماس بگیریم؟
اگر درد تازه‌ای دارید، شدت یا الگوی آن تغییر کرده، دارو اثر مورد انتظار را ندارد یا عارضه‌ای مانند خواب‌آلودگی شدید و گیجی ایجاد شده است، با تیم درمان تماس بگیرید. درد شدید و ناگهانی، ضعف یا بی‌حسی جدید، اختلال تازه در کنترل ادرار یا مدفوع، تب یا هر علامت نگران‌کننده دیگری نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ برای چنین علائمی منتظر نوبت معمول نمانید.
پرسش‌های رایج درباره دردهای سرطانی
آیا همه بیماران مبتلا به سرطان درد دارند؟
خیر. داشتن سرطان الزاماً به معنای تجربه درد نیست؛ در صورت بروز درد، علت و برنامه کنترل آن باید برای همان بیمار ارزیابی شود. [1]
آیا با پیشرفت سرطان، درد حتماً بیشتر می‌شود؟
نه لزوماً. درد به محل بیماری، درگیری بافت‌ها، درمان‌ها و عوامل دیگر بستگی دارد؛ هر تغییر باید با تیم درمان مطرح شود.
اگر مسکن اثر نکند چه کنم؟
خودسرانه مقدار دارو را تغییر ندهید. زمان مصرف، مدت اثر و عوارض را یادداشت کنید و با پزشک تجویزکننده تماس بگیرید تا برنامه بازبینی شود.
آیا بلوک عصبی یا پمپ برای همه مناسب است؟
خیر. این روش‌ها فقط برای برخی شرایط و پس از بررسی تخصصی مطرح می‌شوند؛ تصمیم‌گیری به علت و محل درد و وضعیت فرد وابسته است.
برای بررسی مسیر کنترل درد مشورت کنید
اگر درد سرطان زندگی روزمره را دشوار کرده یا درباره گزینه‌های مداخله‌ای پرسشی دارید، می‌توانید برای هماهنگی ارزیابی با کلینیک تماس بگیرید. انتخاب روش درمان پس از بررسی شرایط فردی انجام می‌شود.
منابع پزشکی برای مطالعه بیشتر:
[1] مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI): درد و سرطان
[2] NCI: راهنمای بیمار درباره درد سرطان
[3] انجمن سرطان آمریکا: روش‌های کاهش یا قطع پیام درد
[4] سازمان جهانی بهداشت: راهنمای کنترل دارویی و پرتودرمانی درد سرطان
یادآوری: این مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست. اطلاعات درمانی هر بیمار باید با تیم پزشکی او هماهنگ شود.
سلام وقت بخیر
مادرم بعد اتمام جلسات شیمی درمانی و پرتودرمانی دردشدید پا داشتن از زانو به پایین و قطع نشد و مسکن اکسیکودون ۱۵ روزی۲تا مصرف میکنن و الان ۵ماه هست ک علاوه بر مسکن روزی ۱بار هم تریاک مصرف میکنن.
راهی هست برای قطع این مسکن و تریاک؟
به ماپیشنهاد دادن که باید متخصص درد ببینه مادرمو میشه راهنماییم کنید مامانم از درد گریه میکنه
درود حضوری با کلیه مدارک جهت بررسی به کلینیک تشریف بیاورید.
سلام خسته نباشید جناب دکتر کاظمی من به علت سرطان سینه شیمی درمانی میشم میخواستم بپرسم اگه بین جلسات شیمی درمانی وقفه بیفته دیر بشه مشکلی پیش نمیاد به‌علت اینکه دارو دیر گیر میاد طول میکشه
درود در این زمینه با آنکولوژیست خود مشورت بفرمایید انشالله که همه چیز به خوبی پیش برود
سلام خسته نباشید من تخلیه سینه داشتم لنفاوی درگیر سرطان نبودالان دارم شیمی درمانی میشم وکمر درد شدید دارم آیا کمر درد عادی یا مشکلی پیش میاد واینکه داروهای سخت گیر میاد به موقع شیمی درمانی نمیشم آیا مشکلی در به موقع انجام دادن نداره
درود سوالتون پاسخ داده شد
سلام دکتر عزیز خسته نباشید اگر لطف کنید مارو راهنمایی کنید بینهایت مدیون میشم
برادرم کیست هیتاتید داشت به علت ترکیدن کیست در دو نقطه بدنش ضایعه دیده شده در ریه و آخرین مهره کمر که دکترش براش ده جلسه شیمی درمانی نوشته خواهشاً برای تسکین درد کمر و بهتر شدنش اگه راهی می‌دونید کمکم کنید🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻
درود در قدم اول تحت نظر پزشک معالج درمان‌های خوراکی ضد درد اما اگر دردها کنترل نشود در قدم بعد تزریق و بلاک عصبی لازم خواهد بود.
سلام مادرم بدلیل کولون کنسر در قسمت فوقانی روده در اردیبهشت ماه تحت عمل جراحی قرار گرفت و کولکتومی شد و بدلیل متاستاز کبدی ، رادیو فرکانسی برای سوزاندن ضایعات کبدی انجام داد و سپس ۱۲ جلسه شیمی درمانی انجام شد بعداز اخرین جلسه شیمی درمانی به فاصله یک هفته دردهایی در ناحیه شکم دارند و دفع با وجود اسهال به سختی انجام میشد ودفع گاز روده هم نداشت ، الگوی دردها چرخشی و از جایی به جای دیگه منتقل میشه در قسمتی که درد وجود داشت سفت و برجسته میشد و دلپیچه داشت بعد از سه هفته درد کشیدن و غذا نخوردن باتوجه به تشخیص جراحش مبنی بر عود و برگشت تومور(با توجه به نتایج سی تی ) در روده و غدد لنف و دیواره شکم مجدد عمل انجام شد
عمل خوب انجام شده و بعد عمل شکم کار کرده ولی الان با گذشت ۵ ۶ روز از عمل و علیرغم وضعیت خوب شکم در معاینه و سونو ، همچنان دردهای عجیب قبلی وجود داره و مادرم رو ناامید و کلافه کرده
با توجه به تخصص جناب دکتر راهنمایی میخواستم ایا لازم است بررسی دیگری انجام شود وبه متخصص درد مراجعه کند؟ البته در جواب پاتولوژی گزینه ای تحت عنوان
Perineural invasion : present وجود دارد
درود،در واتساپ پاسخ داده شد.
سلام وقت بخیر
مادرم ی توده توحالب کلیه داره داره شیمی درمانی انجام میده ولی درد زیادی داره که از لگن شروع میشه کمر به سمت بالا تاقسمتی ازسینه سمت راست دردش جوری که وقتی لباسش به پوست سینه تماس پیدا میکنه احساس درد داره درضمن دیسک کمر وتنگی کانال هم دارن پیش دکتررفتیم گفتن بیشتر درد ربطی به دیسک وتنگی کانال نداره.ایا با بلوک کردن میشه واسه همیشه دردرو ازبین برد.
درود بلاک عصبی کمک کننده هست ولی ممکن است همیشگی نباشد و نیاز به تکرار داشته باشد
سلام
یه راهنمایی میخواستم ممنون میشم کمک کنید
بستگانمان اول سرطان سینه داشت ولی به مرور به کبد و استخوان ها و ریه زده شده. و دکتر گفتن دیگه شیمی درمانی جوابگو نیست.
چندوقت هست فقط قرص اکسی کدون مصرف میکنه برای تسکین درد و هر چند وقت دوزش را بالا میبره.
الان به غیر از این قرص آیا دیگه راهکاری برای تسکین دردش وجود نداره؟
درود ،می توان شبکه‌های عصبی درگیر شده و ایجاد کننده در را هم بلاک کرد
سلام
ممنون میشم راهنمایی بفرمایید
بعد ۴جلسه شیمی درمانی
درد در ناحیه کلیه و زیر سینه و جدیدا کمر درد زیاد شده با اینکه سونو هم داده و چیزی نبود بنظر شما ممکنه علت و منشا درد از چه چیزی میباشد
خیلی ممنونت میشم
درود هم تحریک عصب‌ها به دلیل شیمی درمانی می‌تواند علت باشد و همچنین ستون فقرات باید بررسی شود.
سلام،وقتتون بخیر
مخدر مثل تریاک میتونه باعث کاهش درد استخوان بعد از شیمی درمانی بشه ولی باعث تشدید بیماری سرطان نمیشه؟
سلام خیر به هیچ عنوان ارتباطی با تشدید بیماری سرطان ندارد